Prawie każdy tekst o bębnie szamańskim powtarza tę samą liczbę: cztery do siedmiu uderzeń na sekundę, fale theta, odmienny stan świadomości. Skąd ta liczba i czy się broni?
Jeśli przeczytasz cokolwiek o bębnie szamańskim, natkniesz się na to zdanie albo jego wariant: bęben uderzany cztery do siedmiu razy na sekundę wprowadza mózg w rytm theta i wywołuje odmienny stan świadomości.
Powtarza się je tak często, że brzmi jak ustalona wiedza. Warto wiedzieć, skąd pochodzi.
Jedno badanie, rok 1962
Źródłem jest praca Andrew Nehera z początku lat sześćdziesiątych o tak zwanym sterowaniu słuchowym — obserwacji, że rytmiczny dźwięk o określonej częstotliwości wywołuje mierzalne zmiany w zapisie EEG. Neher powiązał to z bębnieniem w kontekstach obrzędowych i zasugerował, że może to tłumaczyć część opisywanych zjawisk.
Przy dzisiejszym cytowaniu tej pracy giną trzy rzeczy:
- Efekt laboratoryjny był mały i mierzony na garstce osób z elektrodami w pokoju, a nie na kimkolwiek w obrzędzie.
- Mierzalna zmiana w zapisie EEG to nie to samo co odmienny stan świadomości. Te dwie rzeczy zlały się ze sobą gdzieś między latami sześćdziesiątymi a internetem.
- Późniejsi badacze, którzy szukali czystej zależności między tempem bębna a transem, nie znaleźli jej.
Zarzut antropologów
Książka Gilberta Rougeta *Muzyka i trans* jest tu standardowym kontrargumentem i to mocnym. Przeglądając wiele kultur, nie znalazł żadnej stałej recepty muzycznej na trans. Różne tradycje używają szybkich bębnów, wolnych bębnów, żadnych bębnów, ciszy, śpiewu albo pojedynczej grzechotki. Nie łączy ich tempo. Łączy je wspólne rozumienie tego, co muzyka znaczy i komu wolno w ten stan wejść.
Mówiąc wprost: bęben oznajmia ludziom, że coś jest teraz dozwolone. W kulturze bez tej ramy ten sam bęben jest po prostu bębnem.
Co naprawdę wiadomo o bębnieniu
Nic z tego nie czyni bębnienia bezużytecznym. Istniejące dowody dotyczą udziału, a nie częstotliwości.
Programy wspólnego bębnienia badano jako wsparcie zdrowia psychicznego i wyniki są zachęcające: uczestnicy dłuższych programów zgłaszali spadek nasilenia objawów depresji i lęku, a część badań odnotowała też zmiany w markerach zapalnych. Próby są małe i dziedzina potrzebuje większych badań, ale kierunek jest spójny.
Składniki nie są tajemnicze:
- Wysiłek fizyczny obiema rękami, przez dłuższy czas
- Oddech, który sam się wyrównuje do pulsu
- Pełna uwaga na prostym zadaniu, która wypycha natrętne myśli
- Robienie tego w grupie, w jednym rytmie z innymi
To ostatnie ma znaczenie. Badania nad zsynchronizowaną aktywnością raz po raz pokazują, że wspólny ruch podnosi próg bólu i wzmacnia więź silniej niż to samo robione samotnie.
Dlaczego mimo to używam tych brzmień
Piszę muzykę czerpiącą z perkusji ceremonialnej ze względu na to, jak ona się zachowuje muzycznie: duży bęben obręczowy ma długi, miękki atak i korpus niskich alikwotów, których elektroniczna stopa nie ma, a wzór grany ręką oddycha inaczej niż zaprogramowany.
Nie jestem praktykiem żadnej z tych tradycji i nie przedstawiam swoich utworów jako obrzędowych. Te dźwięki są wpływem, do którego otwarcie się przyznaję — i wydaje mi się to uczciwsze niż pożyczanie języka obrzędu po to, żeby sprzedać playlistę.
Artykuły na tej stronie opisują badania i własne doświadczenie. Nie są poradą medyczną i nie zastępują lekarza ani terapeuty.